Eikenprocessierups
Van april tot augustus kunnen de brandharen van de eikenprocessierups jeuk en uitslag geven. Wie haalt het nest weg, waar meld je het, en wat doe je bij klachten?
De rups en zijn brandharen
De eikenprocessierups is de rups van een nachtvlinder. Volgens het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD) is het een inheemse soort; de eerste professionele bestrijding was al rond 1800. Volwassen rupsen zijn 4 tot 5 centimeter, blauwgrijs met een grote zwarte kop en lange witte haren. Daarnaast hebben ze honderdduizenden kleine brandharen, die ze afschieten als ze zich bedreigd voelen.
's Nachts trekken de rupsen in processie van hun nest naar de boomtop om jonge bladeren te eten. Ze vervellen vijf keer tussen april en augustus. In die periode komen de meeste brandharen in de omgeving terecht, ook via de wind.
Klachten
Contact met de brandharen kan rode uitslag met bulten en veel jeuk geven, ontstoken ogen en irritatie van neus, keel en luchtwegen. Het KAD raadt aan niet te krabben, de huid met plakband af te nemen en daarna met lauw water af te spoelen. Was kleding meteen. Heb je veel last, neem dan contact op met je huisarts. Bij oogklachten of benauwdheid altijd. Meer tips lees je in eikenprocessierups in je eigen tuin.
Melden en weghalen
Zie je een nest in de openbare ruimte, meld het bij je gemeente. Op eigen terrein ben je meestal zelf verantwoordelijk, en dan schakel je een deskundige in. Gemeenten werken met verschillende methoden:
- preventief spuiten met een bacteriepreparaat (Emmen, Almelo, Coevorden) of met nematoden (Kampen);
- nesten weghalen op drukke plekken (hotspots in Hoogeveen en Westerwolde) of wegzuigen langs vaste routes (Zwolle, Deventer);
- natuurlijke vijanden zoals mezen, sluipwespen en vleermuizen aantrekken met nestkasten en bloemrijke bermen (vrijwel alle gemeenten).
Gemeenten vragen je geen folie of plakband om de stam te doen en nesten niet zelf te verbranden.
Zelf doen of laten doen?
- Zelf doen
Bij dit beestje raden we zelf bestrijden af. Lees hierboven wat je wel zelf kunt doen.
- Laten doen
Kijk eerst wat je gemeente doet. Moet je zelf een bestrijder inschakelen, lees dan waar je op let bij een ongediertebestrijder.
Vraag offertes aanVia onze partner Slimster; wij krijgen een vergoeding per aanvraag.
Wat doet de gemeente?
| Gemeente | Wat de gemeente doet | Bron |
|---|---|---|
| Emmen | Bespuit ruim 6.000 eiken in risicogebieden preventief met Xentari, een bacteriepreparaat. Daarna zuigt een bedrijf nesten op, naar verwachting vanaf juni. | bron |
| Coevorden | Spuit preventief met een biologisch bacteriepreparaat waar veel overlast wordt verwacht, niet in gebieden met beschermde vlinders en grotendeels niet in het buitengebied. Nesten worden geruimd in drie prioriteiten, scholen en kinderopvang eerst. | bron |
| Hoogeveen | Verwijdert nesten op hotspots; bomen met nesten krijgen een rood-wit lint. Daarnaast ecologisch bermbeheer en proeven met nieuwe methoden buiten de hotspots. | bron |
| Assen | Laat nesten opzuigen door een bedrijf; openbare plekken zoals recreatieterreinen en scholen gaan voor. Bomen met rupsen krijgen een rood-wit lint. | bron |
| Meppel | Een nest meld je bij de gemeente. | bron |
| Midden-Drenthe | Niet gevonden op de site van de gemeente. Vraag het de gemeente. | |
| Noordenveld | Verwijdert nesten in risicogebieden (kaart op de site), in principe binnen twee weken na melding. Ruim 1000 nestkasten voor mezen. | bron |
| Tynaarlo | Niet gevonden op de site van de gemeente. Vraag het de gemeente. | |
| Groningen | Schouwt elk jaar plekken met veel eiken. Gevonden nesten zuigt een extern bedrijf weg. Bij rupsen in een achtertuin komt de gemeente eerst kijken; bij een klein aantal nesten kan ze die zelf wegzuigen als dat nodig is. | bron |
| Stadskanaal | Controleert de eigen bomen, markeert ze met een rood-wit lint en laat de rupsen wegzuigen. Alleen in bomen van de gemeente. | bron |
| Veendam | Huurt een gespecialiseerd bedrijf in voor nesten op gemeentegrond. Vier prioriteiten op de bomenkaart, van rood (scholen, speel- en sportplekken) tot groen (buitengebied, alleen bij bewoning dichtbij). | bron |
| Westerwolde | Haalt nesten weg op hotspots bij scholen, sportvelden en speelterreinen in onder meer Bellingwolde, Blijham, Sellingen, Ter Apel, Vlagtwedde en Wedde. Eerst een waarschuwingslint, daarna wegzuigen. | bron |
| Midden-Groningen | Houdt de aanwezigheid van de rups in de gaten (monitoring). | bron |
| Zwolle | Interactieve kaart met groene, gele, oranje en rode bomen. Groen: actief weggehaald langs drukke routes. Geel: na meldingen. Oranje: oude nesten pas na augustus. Rood: niet behandeld. Sinds juli 2022 vlinderfilterhotels. | bron |
| Enschede | Bestrijdt niet meer vroeg in het voorjaar, omdat er in 2025 bijna geen overlast was. Haalt nesten weg die overlast geven: vijf nesten ter grootte van een tennisbal in een boom, of minstens een nest zo groot als een voetbal. | bron |
| Deventer | Zuigt in juni en juli rupsen weg langs vooraf bepaalde routes; andere bomen op basis van meldingen. Voor 2026 is de bestrijding afgerond. | bron |
| Almelo | Behandelt ongeveer 3000 bomen preventief met Xentari, op plekken met veel mensen. In ongeveer een op de tien behandelde bomen komt de rups terug; die nesten worden later weggehaald. | bron |
| Kampen | Spuit in april nematoden (aaltjes) in de kronen van geselecteerde eiken, tussen 20.00 en 7.00 uur, twee keer in vier tot zes weken. Daarna nesten wegzuigen. | bron |
Nagelezen op de sites van de gemeenten op 23 oktober 2026. Beleid kan veranderen; de gemeente zelf is leidend.
Bronnen
- KAD, Eikenprocessierups
- De sites van de gemeenten in de tabel (nagelezen 23 oktober 2026)
Veelgestelde vragen
Mag ik zelf een nest van de eikenprocessierups weghalen?
Het KAD en gemeenten raden het af. Schakel een deskundige in die de juiste uitrusting heeft. Brand een nest ook nooit weg: de brandharen waaien dan juist weg.
Wie haalt een nest in mijn eigen boom weg?
Bijna alle gemeenten op deze site zeggen: de eigenaar van het terrein. De gemeente haalt nesten weg uit bomen in de openbare ruimte, vaak alleen op drukke plekken.
Hoe lang blijven brandharen actief?
Volgens het KAD kunnen brandharen in de omgeving tot wel acht jaar actief blijven. Ook oude nesten kunnen dus nog klachten geven.